Đi Lục Yên – hồ Thác Bà cùng trẻ nhỏ và người lớn tuổi hoàn toàn được, miễn là bạn đi chậm hơn: chia đường thành nhiều chặng ngắn, chuẩn bị cho say xe, chọn chỗ ở có phòng riêng và lối đi an toàn, chỉ đi thuyền khi trời tốt và mọi người đều mặc áo phao. Một chuyến đi gia đình thành công là chuyến mà người yếu nhất trong nhà vẫn thấy dễ chịu.
Bài này gom những điều cần nghĩ trước cho nhóm có trẻ dưới mười tuổi và ông bà. Đây là kinh nghiệm đi lại thông thường, không thay cho lời khuyên của bác sĩ; người có bệnh mạn tính, đang mang thai hay trẻ có vấn đề sức khoẻ riêng nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi dài lên vùng núi.
Có nên đưa cả nhà đi Lục Yên không
Lục Yên không phải điểm du lịch được dựng cho gia đình: không có khu vui chơi, không có chuỗi khách sạn với bể bơi, dịch vụ y tế cũng ít hơn thành phố. Đổi lại, trẻ sẽ được thấy những thứ không có trong sách: thuyền trên hồ rộng, hang đá vôi có nhũ, thợ mài đá, ruộng bậc, nhà sàn, chợ phiên đông vui. Với ông bà, đây có khi là dịp ngồi thuyền thong thả, nhìn núi, nhớ lại những chuyến đi xa ngày trẻ.
Câu hỏi không phải "có nên" mà là "đi thế nào". Trẻ dưới hai tuổi và người lớn tuổi sức khoẻ yếu sẽ mệt với chặng đường dài nhiều khúc cua; khi đó nên cân nhắc đi ngắn hơn, ví dụ chỉ tới vùng hồ ở đầu phía nam, hoặc ở nhiều đêm hơn để giảm thời gian ngồi xe mỗi ngày. Trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi trở lên và ông bà còn khoẻ thường đi được lịch trình hai ngày một đêm, nếu nhịp đủ chậm.
Nguyên tắc chung: mỗi ngày chỉ một việc chính, còn lại là nghỉ. Cả nhà về sớm, ăn đúng bữa, ngủ đủ giấc quan trọng hơn việc đi được thêm một điểm.
Một cách tính đơn giản: lấy thời gian đi đường mà người lớn đi một mình cần, cộng thêm khoảng một nửa nữa khi có trẻ nhỏ hoặc ông bà. Phần cộng thêm đó là cho những lần dừng nghỉ, thay tã, đi vệ sinh, dỗ trẻ say xe. Tính như vậy từ đầu thì cả nhà không phải chạy đua với giờ, và người lái cũng không sốt ruột tăng tốc trên đường đồi.
Chia đường và chống say xe
Chặng cuối lên Lục Yên nhiều khúc cua là phần khó nhất với trẻ và người say xe. Những bước sau giúp giảm mệt:
- Đi ô tô riêng hoặc xe tiện chuyến thay vì xe khách, để chủ động dừng nghỉ.
- Xuất phát sau khi trẻ đã ngủ đủ, không đi quá sớm khiến trẻ cáu và dễ say.
- Cho trẻ và người say xe ngồi hàng ghế trước hoặc giữa, nhìn ra phía trước, tránh đọc sách hay xem điện thoại trên xe.
- Ăn nhẹ trước khi đi, tránh đồ nhiều dầu mỡ; mang theo bánh nhạt, nước, túi nilon, khăn ướt.
- Nghỉ khoảng mỗi giờ một lần, cho trẻ xuống xe đi lại, uống nước, đi vệ sinh.
- Mở hé cửa sổ cho thoáng khí, không xịt nước hoa, không ăn đồ có mùi mạnh trên xe.
- Hỏi bác sĩ về thuốc chống say xe phù hợp với tuổi của trẻ trước chuyến đi, không tự cho trẻ dùng thuốc của người lớn.
Người lái nên chạy đều, vào cua chậm, tránh tăng giảm tốc đột ngột. Đó là cách chống say xe hiệu quả nhất cho cả xe.
An toàn khi đi thuyền và ở gần nước
Áo phao đúng cỡ. Hỏi trước bến có áo phao cỡ trẻ em không; nếu không chắc, mang theo áo phao của trẻ từ nhà. Áo phao người lớn mặc cho trẻ nhỏ có thể tuột qua đầu khi rơi xuống nước.
Mặc áo phao trước khi lên thuyền. Mặc và cài chặt khi còn trên bờ, giữ suốt thời gian trên thuyền, kể cả khi thuyền đứng yên ở đảo.
Một người lớn trông một trẻ. Phân công rõ người lớn nào trông trẻ nào. Trẻ ngồi giữa thuyền, không ngồi mạn, không thò tay xuống nước.
Chuyến ngắn, trời tốt. Chọn lộ trình vài tiếng, đi buổi sáng khi trời mát và ít giông. Thấy trời đổi thì về bến, đừng tiếc điểm chưa đi.
Bến và cầu gỗ. Bến thuyền, cầu gỗ, sân ven hồ ở chỗ nghỉ là nơi trẻ dễ trượt chân nhất. Nắm tay trẻ khi lên xuống thuyền, không để trẻ chạy trên cầu gỗ.
Ông bà lên xuống thuyền. Chờ thuyền cập hẳn, có người đỡ tay; mang giày đế bám. Người khó đi lại có thể chỉ ngồi thuyền ngắm cảnh, không cần lên hang có nhiều bậc.
Chọn hoạt động theo sức của từng người
Không phải hoạt động nào cũng hợp với mọi thành viên. Bảng dưới gợi ý mức độ cho người đi cùng gia đình.
| Hoạt động | Trẻ nhỏ | Người lớn tuổi | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Ngồi thuyền ngắm hồ | Hợp nếu có áo phao đúng cỡ | Hợp, nhẹ nhàng | Chọn chuyến ngắn, buổi sáng |
| Vào hang động trên đảo | Được với trẻ đã đi vững, có người bế khi cần | Cân nhắc nếu đầu gối yếu vì nhiều bậc | Mang giày đế bám, đèn pin nhỏ |
| Xem chợ đá buổi sáng | Ngắn thôi, chợ đông và nhiều đồ dễ vỡ | Hợp nếu đi chậm | Một người giữ trẻ, một người xem |
| Xem xưởng mài, xưởng tranh đá | Ngắn, đứng xa máy, có bụi | Hợp, có chỗ ngồi thì tốt | Hỏi trước, chọn xưởng rộng |
| Đi bộ trong bản | Hợp, đường bằng | Hợp nếu đường bằng | Tránh đường dốc trơn sau mưa |
| Chặng xe dài vào xã xa | Dễ mệt, say xe | Dễ mệt | Cân nhắc bỏ, để lần sau |
Có thể chia nhóm: người khoẻ đi hang, người cần nghỉ ngồi quán ven bến chờ. Không ai phải theo hết mọi điểm.
Nhịp một ngày cho cả nhà
Bảng dưới là ví dụ giả định cho một ngày ở Lục Yên với trẻ nhỏ và ông bà. Điểm chính là có giờ nghỉ trưa thật sự và kết thúc ngày sớm.
| Khung giờ | Việc | Vì sao |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Ăn sáng ở chợ, xem chợ đá một lúc | Trời mát, trẻ còn khoẻ, chợ đông vui nhất |
| Giữa sáng | Một hoạt động chính: thuyền ngắn hoặc đi bộ trong bản | Mỗi buổi chỉ một việc, không vội |
| Trưa | Ăn trưa, về chỗ ở ngủ trưa | Trẻ và người già cần nghỉ thật sự, tránh nắng gắt |
| Chiều | Hoạt động nhẹ: xem một xưởng, ngồi quán ven hồ | Chiều dễ có giông mùa hè, không đi xa |
| Cuối chiều | Về chỗ ở, tắm rửa trước khi trời lạnh | Vùng núi tối nhanh, nhiệt độ xuống |
| Tối | Ăn tối sớm, ngủ sớm | Giữ sức cho ngày hôm sau hoặc chặng về |
Nếu một thành viên mệt, cả nhà nghỉ thêm thay vì cố theo lịch. Với trẻ nhỏ, một buổi chơi ở sân nhà sàn, ngồi xem gà vịt, xem người dân làm việc cũng là trải nghiệm đáng nhớ không kém đi thuyền.
Người lớn tuổi hay ngại nói mình mệt để không làm cả nhà mất vui. Hỏi han ông bà thường xuyên, để ý dấu hiệu mệt, chóng mặt, khó thở, và sẵn sàng đổi kế hoạch.
Cho trẻ xem đá mà không chạm bừa
Đá quý là thứ trẻ rất thích: lấp lánh, nhiều màu, nhỏ vừa tay. Đó cũng là lý do bạn cần dặn trẻ trước khi vào chợ đá hay xưởng: nhìn bằng mắt, không cầm khi chưa được cho phép, không bỏ đá vào miệng, không cầm đá chạy đi. Trẻ nhỏ có thể nuốt viên đá nhỏ, hạt đá; chỉ cho trẻ cầm những viên lớn khi người bán đồng ý và có người lớn bên cạnh.
Có thể biến buổi xem đá thành một buổi học nhỏ: hỏi trẻ thấy viên nào màu đỏ, viên nào màu xanh, vì sao có viên trong, viên đục; kể rằng những viên đá này nằm trong núi đá trắng rất lâu rồi mới được tìm thấy. Không cần giải thích phức tạp, chỉ cần trẻ hiểu đá là thứ của tự nhiên, của người khác, cần được nâng niu.
Nếu muốn mua cho trẻ một món nhỏ làm kỷ niệm, chọn món không có cạnh sắc, không quá nhỏ để trẻ nuốt được, như một viên đá cảnh nhỏ có đế. Giữ những món nhỏ, viên đá rời ở chỗ trẻ không với tới khi về nhà.
Về nhà, vài tấm ảnh trẻ chụp viên đá, chiếc thuyền, mái nhà sàn, cùng một cuốn sổ nhỏ để trẻ vẽ lại những gì đã thấy, thường giúp trẻ nhớ chuyến đi lâu hơn bất cứ món quà nào. Đó cũng là cách nhẹ nhàng để trẻ hiểu rằng đá quý đến từ một vùng đất có người sống, có công sức của nhiều người.
Đồ mang theo cho trẻ và người lớn tuổi
Danh sách dưới đây bổ sung cho đồ đạc thông thường, dành riêng cho nhóm có trẻ và người già:
- Thuốc thường dùng của ông bà đủ cho cả chuyến và thêm vài ngày dự phòng, kèm đơn thuốc.
- Sổ hoặc giấy ghi tiền sử bệnh, dị ứng của từng người, để đưa cho nhân viên y tế nếu cần.
- Áo phao của trẻ nếu có, mũ, kem chống nắng phù hợp với trẻ, thuốc chống côn trùng dùng được cho trẻ.
- Áo ấm nhiều lớp, tất, mũ len cho mùa lạnh; áo mưa cho cả nhà.
- Đồ ăn vặt quen thuộc của trẻ, sữa, bình nước riêng; vùng núi không phải lúc nào cũng mua được loại trẻ quen.
- Giày đế bám cho mọi người; dép trong nhà cho chỗ ở.
- Đèn pin nhỏ, sạc dự phòng, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ.
Trước khi đi, ghi lại vị trí trạm y tế, bệnh viện gần nhất trong vùng và hỏi chỗ ở cách đi tới đó. Hy vọng không phải dùng tới, nhưng biết trước giúp cả nhà yên tâm hơn.
Mua bảo hiểm du lịch cho cả nhà, nếu gia đình có thói quen này, và kiểm phần chi trả khi phải chuyển viện. Ông bà có thẻ bảo hiểm y tế thì mang theo, cùng giấy tờ tuỳ thân của mỗi người.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì đi Lục Yên được?
Không có mốc tuổi bắt buộc. Trẻ từ khoảng bốn, năm tuổi thường đi được lịch trình hai ngày một đêm nếu nhịp chậm. Trẻ nhỏ hơn thì nên đi ngắn, nghỉ nhiều, và hỏi bác sĩ nếu trẻ có vấn đề sức khoẻ riêng hoặc hay say xe nặng.
Làm sao để trẻ đỡ say xe trên đường lên Lục Yên?
Cho trẻ ngủ đủ, ăn nhẹ, ngồi hàng ghế trước hoặc giữa nhìn ra phía trước, không xem điện thoại trên xe, nghỉ mỗi giờ một lần. Người lái vào cua chậm và chạy đều. Thuốc chống say xe cho trẻ cần hỏi bác sĩ trước.
Có áo phao cho trẻ em khi đi thuyền hồ Thác Bà không?
Một số bến có, một số không. Hãy hỏi trước khi thuê thuyền; nếu không chắc, mang áo phao của trẻ từ nhà. Áo phao người lớn mặc cho trẻ nhỏ có thể tuột qua đầu khi rơi xuống nước, rất nguy hiểm.
Người lớn tuổi có vào hang động trên hồ được không?
Tuỳ sức khoẻ. Hang thường có nhiều bậc đá ẩm trơn, người đầu gối yếu hay khó đi lại nên cân nhắc. Họ vẫn có thể ngồi thuyền ngắm hồ, phần nhẹ nhàng và dễ chịu nhất của chuyến đi, trong khi người khoẻ vào hang.
Cho trẻ cầm đá quý ở chợ có sao không?
Chỉ cho trẻ cầm khi người bán đồng ý và có người lớn bên cạnh. Đá là hàng hoá của người khác, có thể vỡ, mẻ. Viên đá nhỏ, hạt đá còn có nguy cơ trẻ nuốt phải, nên dặn trẻ nhìn bằng mắt là chính.
Đi gia đình nên chọn chỗ ở thế nào?
Chọn nơi có phòng riêng, nhà vệ sinh gần, cầu thang và lan can chắc, có rào chắn ở mép nước nếu ở ven hồ. Hỏi trước về nước nóng, chăn ấm, màn chống muỗi. Ở trung tâm gần hiệu thuốc thì tiện hơn khi có người cần chăm sóc.