Tranh đá quý cần được đóng gói sao cho mặt tranh không bị đè, góc khung có xốp bảo vệ, cả gói cứng không uốn cong được, và khi chở luôn đặt đứng, cố định, không nằm ngang dưới đồ nặng. Hư hại hay gặp nhất không phải vỡ tranh mà là bong hạt ở mép và góc sau những cú dằn xóc hoặc va đập.
Vùng Lục Yên cách Hà Nội một chặng đường bộ khá dài, nhiều đoạn đèo dốc, nên khách mua tranh ở vùng thường lo nhất là đường về. Bài này hướng dẫn cách đóng gói, cách chở bằng ô tô riêng, gửi xe khách, mang khi đi máy bay và cách kiểm khi nhận tranh do xưởng gửi. Quy định cụ thể của từng nhà xe, hãng bay thay đổi theo thời gian, bạn nên hỏi trực tiếp; bài chỉ nói nguyên lý.
Vì sao tranh đá khó vận chuyển hơn tranh thường
Tranh đá nặng. Một bức cỡ vừa có khung gỗ dày có thể nặng gấp mấy lần một bức tranh sơn cùng cỡ. Trọng lượng ấy khi gặp cú phanh gấp hoặc ổ gà biến thành lực rất lớn dồn vào góc khung, và hạt đá ở góc là phần chịu đầu tiên.
Mặt tranh sần và không có kính. Bất cứ thứ gì đè lên mặt tranh, dù chỉ là một túi đồ mềm, cũng có thể cọ vào các hạt nhô cao và bẻ chúng ra. Màng bọc dán sát mặt tranh lại có thể dính bụi keo hoặc kéo hạt lỏng khi gỡ ra.
Tấm nền có thể uốn. Nếu tranh lớn được đặt nằm, gối lên hai điểm, phần giữa sẽ võng xuống mỗi lần xe nảy. Uốn đi uốn lại nhiều lần trên quãng đường dài đủ để lớp hạt nứt thành đường mảnh. Đó là lý do mọi lời khuyên đều xoay quanh việc giữ tranh phẳng, cứng, đứng và không bị đè.
Cuối cùng là độ ẩm và nhiệt trên đường. Một gói tranh nằm trong khoang hành lý xe khách cả ngày hè, hay trong kho trung chuyển ẩm thấp vài hôm, chịu điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều so với khi treo trong nhà. Đóng gói kín vừa phải, có lớp chống ẩm, và rút ngắn thời gian tranh nằm trên đường là ba cách giảm rủi ro này.
Đóng gói một bức tranh đá cỡ vừa
Nhiều xưởng có sẵn cách đóng gói riêng. Nếu bạn tự đóng hoặc muốn kiểm xem xưởng đóng đã đủ chưa, các lớp cơ bản là:
- Phủ lên mặt tranh một tấm giấy mềm không xơ, đặt nhẹ, không dán vào mặt hạt.
- Đặt một tấm bìa cứng hoặc tấm xốp phẳng cùng cỡ lên trên, kê cách mặt tranh bằng các miếng đệm ở mép khung để tấm này không chạm hạt đá.
- Bọc bốn góc khung bằng góc xốp hoặc bìa gấp nhiều lớp.
- Quấn toàn bộ bằng màng bọc có bóng khí, phần bóng khí quay ra ngoài, quấn chặt vào khung chứ không vào mặt tranh.
- Kẹp ngoài cùng bằng hai tấm bìa cứng hoặc đóng thùng gỗ mỏng nếu gửi xa, để gói không uốn được.
- Ghi rõ mặt trước, mặt sau và chiều đặt đứng bằng ký hiệu mũi tên trên vỏ gói.
Với tranh lớn hoặc gửi đường dài, đóng khung gỗ thưa bên ngoài là đáng làm. Tốn thêm một chút vật liệu nhưng giảm hẳn rủi ro bong hạt.
Chở bằng ô tô riêng
Đặt tranh đứng. Dựng tranh dọc theo thành ghế sau hoặc thành cốp, mặt tranh quay vào trong, lưng tựa vào vách. Đứng thì tấm nền không võng.
Chèn chặt hai bên. Dùng chăn, gối, túi mềm chèn để tranh không trượt qua lại. Tranh lắc trong xe tệ hơn tranh bị dằn một lần.
Không đặt gì lên trên. Dù gói đã có bìa cứng, đặt vali hay thùng hàng lên trên vẫn có thể làm tấm bìa võng và chạm mặt hạt.
Cẩn thận ở đường đèo. Đoạn đường từ vùng Lục Yên xuống đồng bằng có những khúc cua, dốc liên tục. Đi chậm, tránh phanh gấp là cách bảo vệ tranh hiệu quả nhất, cũng là cách an toàn cho người trên xe.
Tránh để tranh trong xe nắng. Xe đỗ ngoài nắng trưa có thể rất nóng bên trong. Nhiệt cao kéo dài không tốt cho keo; nếu phải dừng lâu, đỗ chỗ râm hoặc mang tranh vào trong.
Gửi xe khách và dịch vụ chuyển phát
Nếu không đi xe riêng, nhiều người gửi tranh theo xe khách hoặc dịch vụ chuyển phát. Hàng gửi theo xe khách thường được xếp ở khoang hành lý, cùng với nhiều kiện khác. Vì vậy gói tranh phải đủ cứng để chịu được việc bị xếp chồng, và vỏ ngoài cần ghi rõ hàng dễ vỡ, đặt đứng, không đè.
Nói chuyện trước với nhà xe hoặc đơn vị chuyển phát: họ có nhận hàng cồng kềnh không, có khoang riêng không, có khai giá trị hàng để bảo hiểm không, nhận ở bến nào. Chụp ảnh tranh trước khi đóng gói và ảnh gói hàng lúc giao, giữ biên nhận. Những thứ này cần nếu có tranh chấp.
Nếu xưởng gửi hộ, hãy đề nghị xưởng gửi ảnh tranh và ảnh gói trước khi giao cho bên vận chuyển. Một xưởng quen gửi xa thường đã có thùng gỗ đúng cỡ và biết nhà xe nào cẩn thận. Hãy hỏi ai chịu trách nhiệm nếu tranh hư trên đường, và thoả thuận điều đó bằng chữ.
Ví dụ giả định: một khách ở Cần Thơ đặt tranh tại vùng Lục Yên. Xưởng đóng thùng gỗ, gửi ảnh, giao cho đơn vị vận chuyển có khai giá trị. Khi nhận, khách quay video lúc mở thùng. Một góc khung bị bong vài hạt; nhờ có ảnh và video, xưởng gửi kèm túi hạt cùng mẻ để khách tự vá mà không phải gửi tranh ngược lại.
Mang tranh khi đi máy bay
Tranh cỡ nhỏ, đóng gói gọn có thể mang theo như hành lý xách tay nếu vừa kích thước và trọng lượng hãng cho phép. Tranh lớn hơn thường phải ký gửi, và có hãng xếp vào loại hàng quá khổ. Quy định khác nhau giữa các hãng và thay đổi theo thời gian, nên hỏi trước khi mua tranh cỡ lớn để khỏi bất ngờ ở sân bay.
Khi ký gửi, gói phải cứng hơn so với chở xe riêng, vì hành lý ký gửi bị xếp chồng và có lúc bị đặt nằm. Thùng gỗ mỏng hoặc hộp bìa nhiều lớp có góc gia cố là lựa chọn an toàn. Ghi tên, số điện thoại liên lạc ở thẻ hành lý theo hướng dẫn của hãng, không ghi trên mặt thùng chỗ ai cũng đọc.
Ở khâu soi chiếu an ninh, nhân viên có thể yêu cầu mở gói để kiểm tra. Đóng gói theo cách dễ mở và dễ đóng lại, như hộp có nắp hay thùng bắt vít, đỡ hơn nhiều so với quấn kín băng dính nhiều vòng. Mang theo hoá đơn mua tranh có mô tả chất liệu cũng giúp trả lời nhanh khi được hỏi trong gói có gì, nhất là khi gói chứa thêm túi hạt đá rời.
Một lựa chọn khác là để xưởng gửi tranh theo đường bộ về địa chỉ nhà, còn bạn đi máy bay người không. Cách này thường an toàn cho tranh hơn, chỉ chậm hơn vài ngày.
Kiểm tranh khi nhận
Dù tranh đi bằng đường nào, lúc mở gói là thời điểm quan trọng để phát hiện hư hại và giữ bằng chứng. Nên làm theo các bước:
- Kiểm vỏ ngoài trước khi ký nhận: có móp, rách, ướt không. Nếu có, chụp ảnh ngay và ghi chú với người giao.
- Quay video liên tục từ lúc bắt đầu mở gói tới khi tranh lộ ra hoàn toàn.
- Đặt tranh đứng trên mặt phẳng, nhìn tổng thể dưới ánh sáng tốt, rồi soi kỹ bốn góc và mép khung.
- Nghiêng nhẹ tranh trên một tờ giấy trắng để xem có hạt rơi ra không; gom lại nếu có.
- Kiểm mặt sau: nền có cong, nứt, móc treo còn chắc không.
- Báo ngay cho người bán và đơn vị vận chuyển nếu có hư hại, kèm ảnh và video, trong thời hạn họ quy định.
Giữ lại thùng và vật liệu đóng gói cho tới khi mọi chuyện được giải quyết. Đó cũng là bằng chứng về cách hàng đã được đóng.
Tính trước khi mua tranh ở vùng Lục Yên
Nhiều người chọn được bức tranh ưng ý rồi mới nhận ra cốp xe không vừa, hoặc chiếc xe khách về xuôi không nhận hàng cồng kềnh. Trước khi đi, hãy đo chiều dài, chiều rộng khoang hành lý của xe mình, tính cả khi gập ghế sau. Với một bức tranh có khung, cần cộng thêm vài phân mỗi chiều cho lớp đóng gói.
Nếu ưng một bức lớn hơn khoang xe, đừng cố nhét chéo hay đặt nằm dưới hành lý. Nên nhờ xưởng đóng thùng và gửi về sau. Thanh toán và nhận hàng theo cách hai bên thoả thuận, có hoá đơn ghi rõ mô tả tranh, kích thước, chất liệu và trách nhiệm khi hư hỏng trên đường.
Mua tranh làm quà cho nhiều người, nên chọn tranh nhỏ có hộp riêng. Tranh nhỏ dễ mang, ít rủi ro bong hạt, và người nhận cũng dễ tìm chỗ treo hơn một bức lớn.
Khi chuyển nhà
Chuyển nhà là lúc tranh đá hay bị hỏng nhất, vì nó lẫn vào hàng chục món đồ khác và người khuân vác không biết nó đặc biệt. Gói tranh riêng theo cách đã nói ở trên, đánh dấu rõ, và nếu được thì tự chở trong xe riêng thay vì để lên xe tải chung.
Gỡ tranh khỏi tường cần hai người với tranh lớn: một người đỡ đáy, một người nhấc khỏi móc. Đừng kéo tranh trượt trên tường, vì mép khung cọ vào tường có thể làm bong hạt ở mép. Đặt tranh xuống sàn có lót chăn, đứng, tựa tường, mặt quay vào tường.
Ở nhà mới, đợi tường khô hẳn nếu nhà vừa sơn hoặc vừa trát. Tường mới còn hơi ẩm là nơi treo tranh tệ nhất trong năm đầu tiên. Trong lúc chờ, cất tranh đứng ở phòng khô nhất, kê cách sàn, vẫn giữ nguyên lớp gói ngoài để tránh bụi xây dựng bám vào kẽ hạt. Bụi xi măng, bụi thạch cao rất mịn, bám vào mặt tranh hở rồi gặp ẩm sẽ thành lớp màng khó làm sạch.
Câu hỏi thường gặp
Chở tranh đá quý trên ô tô nên đặt nằm hay đứng?
Nên đặt đứng, mặt tranh quay vào trong, lưng tựa vào vách và chèn chặt hai bên. Đặt nằm dễ làm tấm nền võng mỗi lần xe nảy và dễ bị đồ khác đè lên mặt tranh, làm bong hạt.
Có thể mang tranh đá quý lên máy bay không?
Tranh nhỏ có thể xách tay nếu vừa kích thước và trọng lượng hãng cho phép. Tranh lớn thường phải ký gửi, có khi tính là hành lý quá khổ. Quy định mỗi hãng khác nhau, nên hỏi trước khi mua tranh cỡ lớn.
Có nên dùng màng bọc dán sát mặt tranh đá không?
Không nên. Màng dán sát có thể cọ vào hạt nhô cao và kéo theo hạt lỏng khi gỡ ra. Hãy phủ giấy mềm, đặt một tấm cứng kê cách mặt tranh, rồi mới quấn màng bọc quanh khung.
Gửi tranh theo xe khách cần lưu ý gì?
Gói phải đủ cứng để chịu xếp chồng, ghi rõ hàng dễ vỡ và chiều đặt đứng. Hỏi nhà xe về khoang để hàng, việc khai giá trị, chụp ảnh tranh và gói hàng, giữ biên nhận để dùng khi có tranh chấp.
Nhận tranh bị bong hạt ở góc thì làm gì?
Quay video lúc mở gói, chụp ảnh chỗ hư, gom hạt rơi và báo ngay cho người bán cùng đơn vị vận chuyển. Chỗ bong nhỏ thường vá được bằng hạt cùng mẻ, xưởng có thể gửi kèm thay vì nhận lại tranh.
Chuyển nhà có cần tháo tranh khỏi khung không?
Không cần và không nên tự tháo, vì khung giữ cho nền phẳng. Hãy gói nguyên tranh và khung, đánh dấu rõ, chở riêng nếu được, và gỡ khỏi tường bằng hai người với tranh lớn.